Adana’da bir evin mutfak masasına eylül ve ekim aylarından iki market fişi koyalım. Önce en alttaki toplama bakarız. Sonra satırları tek tek okuyalım. Eylülde iki litre süt alan aile ekimde bir litre aldıysa, iki fişin toplamı birbirine yakın olsa bile o evin alışverişi değişmiş demektir.
Merkez Bankası, 12 Kasım’da 2026 yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 28’den yüzde 29,5’e yükseltti. TÜİK’in ekim verilerine göre tüketici fiyatları bir önceki aya göre yüzde 2,58, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 29,77 arttı. Gıda ve alkolsüz içeceklerde ise yalnızca ekim ayındaki artış yüzde 3,50 oldu.
Aylık geliri aynı kalan bir aile için bu artış, alışveriş listesini baştan yapmak demek. Kira, faturalar ve işe gidiş masrafı ödendikten sonra mutfağa ayrılan para belli. O parayla alınan peynirin gramajı küçülebilir, et alışverişi bir sonraki haftaya kalabilir. Ay sonunda markete harcanan para aynı görünürken eve giren gıdanın miktarı azalabilir.
Aynı zam her evde aynı sonucu doğurmuyor
Gelirinin büyük bölümünü kiraya ve gıdaya ayıran bir aileyle, temel giderlerini karşıladıktan sonra kenara para koyabilen bir aile aynı fiyat artışını farklı yaşar. Biri tasarrufundan vazgeçebilir. Diğeri, haftalık alışverişte hangi ürünü azaltacağını düşünür. Bu yüzden geçim sıkıntısını anlamak için aileye “Markete kaç lira harcadınız?” diye sorduğumuzda bir soruyu daha sormamız gerekir: “O parayla geçen ay aldıklarınızın ne kadarını bu ay da alabildiniz?”
Yıl sonu tahmini değiştiğinde gözümüz açıklanan orana gidiyor. Ben bir de alışveriş listesindeki üzeri çizilmiş satırlara bakmak gerektiğini düşünüyorum. Çünkü bir ailenin alım gücündeki kayıp, bazen kasada ödediği paradan önce, eve götüremediği üründe görülüyor.