Sağlık Bakanlığı tarafından tütünle mücadele kapsamında yürütülen sigara bırakma hizmetlerine olan ilgi her geçen gün artıyor. "Dünya Tütünsüz Günü" vesilesiyle Bakanlık verilerinden derlenen bilgilere göre, bu yılın ilk 4 aylık döneminde sigara bırakma polikliniklerine tam 75 bin 184 kişi başvuruda bulundu. Ortaya çıkan veriler, tütün ürünlerinin sadece insan sağlığını tehdit etmekle kalmadığı, aynı zamanda çevre ve doğal kaynaklar üzerinde de yıkıcı etkiler bıraktığını gözler önüne serdi.
Sağlık Bakanlığı, tütünle mücadele doğrultusunda hem dijital platformlarda hem de sahada etkin çalışmalar yürütmeye devam ediyor. Geliştirilen farklı uygulamalar ve destek hatları ile vatandaşların sigarayı bırakma süreçleri uzman hekimler eşliğinde kolaylaştırılıyor.
Mücadelede yeni nesil yöntemler ve saha çalışmaları
Bakanlığın tütün bağımlılığına karşı devreye aldığı çağdaş ve yerinde çözüm modelleri şu şekildedir:
-
Online Sigara Bırakma Hizmeti: Vatandaşlar ev ya da iş yerlerinden çıkmadan görüntülü görüşme yoluyla uzman desteği alabiliyor. Kişiye özel bırakma planlarının hazırlandığı bu hizmette, düzenli takipler gerçekleştiriliyor ve gerektiğinde yüz yüze polikliniklere yönlendirme yapılıyor.
-
Yerinde Sigara Bırakma Danışmanlığı: Kamu kurumlarında başlatılan bu uygulamayla, kamu personeline tütün ürünlerinin zararları ve bilimsel bırakma yöntemleri hakkında yerinde eğitimler veriliyor.
-
Tütünle Mücadele Timleri ve Mobil Poliklinikler: Toplumsal farkındalığı artırmak amacıyla sahaya inen timler, son bir yılda 832 bin 873 vatandaşa doğrudan ulaştı. Bu süreçte 331 bin 984 vatandaş ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı’na yönlendirilirken, 213 bin 443 kişiye de mobil poliklinikler ve saha timleri aracılığıyla yerinde danışmanlık sağlandı.
Tedavi süreçleri TUBATİS ile izleniyor
Sigara bırakma polikliniklerinde tütün bağımlılığı alanında özel eğitim almış hekimler görev yapıyor. Bilişsel-davranışsal yaklaşımların yanı sıra bilimsel etkinliği kanıtlanmış ilaçlarla desteklenen tedavi süreçleri, Tütün Bağımlılığı Tedavisi İzlem Sistemi (TUBATİS) üzerinden takip ediliyor. ALO 171 Hattı ile entegre çalışan bu sistem sayesinde, hastalar hekim kontrolünde izlenirken aynı zamanda ALO 171 tarafından yapılan geri dönüş aramalarıyla bir yıl boyunca kesintisiz destekleniyor.
Yürütülen bu kararlı çalışmalar, poliklinik başvuru oranlarına da doğrudan yansıdı. Son yıllara ait muayene ve başvuru istatistikleri şu şekildedir:
-
2024 Yılı: 81 bin 616 tekil hasta başvurusu yapılırken, toplamda 150 bin 467 muayene gerçekleştirildi.
-
2025 Yılı: Başvuru sayısı bir önceki yıla göre %112 artarak 173 bin 32'ye ulaştı; toplam muayene sayısı ise 223 bin 993 oldu.
-
2026 Yılının İlk 4 Ayı: 75 bin 184 tekil hasta polikliniklere başvurdu ve toplam 105 bin 698 muayene yapıldı. Muayene sayısında geçen yılın aynı dönemine göre %53,6'lık bir artış kaydedildi.
Yılda 8 milyondan fazla insan tütün yüzünden ölüyor
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), tütünü "önlenebilir ölümlerin bir numaralı nedeni" olarak ilan ediyor. Küresel ölçekte her yıl 8 milyondan fazla insan tütün kaynaklı nedenlerle yaşamını yitiriyor. Bu ölümlerin 7 milyondan fazlası doğrudan tütün kullananlarda görülürken, yaklaşık 1,6 milyonu ise sigara içmediği halde dumana maruz kalan (pasif etkilenim) kişilerden oluşuyor.
İçeriğinde 7 binden fazla kimyasal madde barındıran, bunlardan 250'si zararlı ve 70'ten fazlası doğrudan kanserojen olan sigara dumanının insan vücuduna zararları saymakla bitmiyor:
-
Kanser İlişkisi: Sigara; akciğer, ağız, gırtlak, mide ve karaciğer dahil olmak üzere 12'den fazla kanser türüyle doğrudan ilişkili. Tüm akciğer kanseri ölümlerinin %85'inden sigara sorumlu tutulurken, tütün dünya genelindeki kanser ölümlerinin %25’ine (yılda 2,5 milyon ölüm) yol açıyor.
-
Kalp-Damar Hastalıkları: Koroner kalp hastalığı ve felç riskini artıran tütün, dünyadaki tüm kardiyovasküler ölümlerin %12'sini oluşturuyor.
-
Solunum Yolları ve KOAH: KOAH ölümlerinin yaklaşık %80'i doğrudan sigaraya bağlı olup, kronik solunum hastalıkları ölümlerinin %29'u tütün kaynaklı gerçekleşiyor.
-
Çocuklar Tehlike Altında: Kapalı alanlarda sigara dumanına maruz kalan 65 binden fazla çocuk her yıl solunum yolu hastalıkları sebebiyle hayatını kaybediyor. Pasif etkilenim; ani bebek ölümü sendromu, düşük doğum ağırlığı ve çocuklarda astım riskini tetikliyor. Türkiye'de ise her 100 çocuktan 46'sı maalesef bu dumana maruz kalıyor.
Doğaya etkileri yıkıcı: Her bir izmarit 100 litre suyu kirletiyor
Tütün, üretiminden tüketimine ve atık aşamasına kadar gezegenin ekosistemine kalıcı zararlar veren tek tüketim ürünü durumunda. DSÖ'nün "yıkıcı" olarak tanımladığı tütün endüstrisinin çevreye verdiği zararların bilançosu ise oldukça ağır:
-
Ormansızlaşma: Sigara üretimi amacıyla her yıl yaklaşık 600 million ağaç kesiliyor ve tütün tarımı küresel ormansızlaşmanın %5'ine neden oluyor. Tütün tarlaları açmak için her yıl 200 bin hektar orman alanı yok ediliyor. Ayrıca tarladaki aşırı pestisit ve gübre kullanımı toprağı kirleterek diğer tarım ürünleri için verimsiz hale getiriyor.
-
Su ve Hava Kirliliği: Sigara üretim zincirinin tamamı yılda 84 milyon ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı salınımına yol açarken, üretim aşamasında yılda 22 milyar litre su harcanıyor.
-
Plastik ve Mikro-plastik Tehdidi: Dünyada çevreye en çok atılan plastik atık türü sigara izmaritleridir. Küresel ölçekte her yıl denizlere, nehirlere ve sokaklara bırakılan 4,5 trilyon izmarit, barındırdığı toksik kimyasallarla devasa bir su kirliliği yaratıyor. Filtrelerdeki mikro-plastikler okyanusların en derin noktalarına kadar ulaşarak deniz ekosistemine ve besin zinciriyle yeniden insanlara dönüyor. Sadece tek bir sigara izmariti, tam 100 litre temiz suyu kirletme gücüne sahip bulunuyor.
