6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sadece binaları değil, toplumsal dokuyu da sarstı. Kadına Özgürlük ve Eşitlik Derneği (KÖVED) ile Londra merkezli Genderscope, deprem bölgesindeki çocuk yaşta, erken ve zorla evliliklerin (ÇYEZE) izini sürdüğü kapsamlı araştırmasını tamamladı. Adana Büyükşehir Belediyesi Meclis Salonu'nda düzenlenen ve yaklaşık 100 sivil toplum temsilcisinin katıldığı toplantıda, afetin en kırılgan grubu olan kız çocuklarının maruz kaldığı riskler tek tek sıralandı.
6 İl, 914 Görüşme: Titiz Bir Saha Çalışması
Ocak 2025’te başlayan ve Sivil Toplum için Destek Vakfı (STDV) ile Türkiye Mozaik Foundation tarafından desteklenen çalışma, tam 15 ay sürdü. Sinem Hun’un koordinatörlüğünde ve Prof. Dr. Kezban Çelik’in akademik danışmanlığında yürütülen araştırmada; Adana, Hatay, Gaziantep, Adıyaman, Malatya ve Mersin’de 914 genç kadın ve çocukla yüz yüze görüşüldü. Veriler, 60’tan fazla uzman (doktor, avukat, din görevlisi) mülakatıyla derinleştirildi.
"Deprem Evliliği İcat Etmedi, Görünmez Kıldı"
Araştırma ekibinin en dikkat çeken tespiti, afetin var olan sorunları tetiklemesi oldu: "Deprem çocuk yaşta evliliği icat etmedi; var olanı yoğunlaştırdı, hızlandırdı ve daha görünmez kıldı." Ancak rapor, her ilin bu krizle baş etme biçiminin farklı olduğunu gösterdi:
-
Adıyaman: Katılımcıların %94’ü depremin evlilikleri artırdığını söylüyor. Karar alma sürecinde erkek akraba hâkimiyeti %99 gibi sarsıcı bir oranda.
-
Gaziantep: 2023 verilerine göre 960 çocuk evliliğiyle Türkiye birincisi olan ilde, aileler çocuklarını "güvenlik" kaygısıyla evlendiriyor.
-
Hatay: Erken evlilik bir "hayatta kalma stratejisi" olarak görülüyor.
-
Malatya: Konteyner kentlerin kısıtlı yaşamı, kız çocuklarını evliliği bir "çıkış yolu" olarak görmeye itiyor.
-
Mersin: Yoğun göç ve sosyal izolasyon, aileleri geleneksel normlara hapsediyor.
-
Adana: Depremin etkisi %23 ile daha sınırlı kalsa da sorun yapısal ve kronik. "Kendi isteğimle evlendim" diyen %73’lük kesimin, aslında seçeneksizlikten bu yola girdiği vurgulanıyor.
Çözüm İçin Ortak Duruş
Toplantıya; İŞKAD’dan Meryem Kadın Kooperatifi’ne, Yüreğir Belediyesi’nden Kalkınma Atölyesi’ne kadar onlarca kurum katılarak çözüm için "ortak duruş" sergiledi. KÖVED, bu raporun bir son değil, bir müdahale başlangıcı olduğunu duyurdu.
Öne Çıkan Çözüm Önerileri:
-
Kız çocuklarının her ne pahasına olursa olsun eğitimde tutulması.
-
Geçici barınma alanlarında (konteyner kentler vb.) güvenli alanların oluşturulması.
-
Ailelere yönelik ekonomik destek programlarının artırılması.
-
Yerel dinamiklere özgü, her ilin kendi hikâyesine uygun müdahale politikaları geliştirilmesi. "Bu araştırma, deprem bölgesindeki kız çocuklarının haklarını korumak adına atılmış tarihi bir adımdır."
