Finansal dolandırıcılığın önlenmesi, vergi kayıplarının tespit edilmesi ve kayıt dışı ekonomiyle mücadele için Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından devreye alınan yapay zeka projeleri, 2025 yılında 1,5 milyon vergi incelemesi gerçekleştirdi ve 120,4 milyar liralık kaçağı ortaya çıkardı. Toros TV ekranlarında ‘Sektörün Ses’ programına konuk olan Yeminli Mali Müşavir Murat Sarıgöl, ‘’Teknolojinin son imkanlarıyla takip edilen mükellefler, sehven yapılan yanlışlıklarla güç duruma düşmemek için dikkatli olmak zorunda’’ uyarısında bulundu.
Teknolojinin son imkanlarıyla takip edilen mükellefler, sehven yapılan yanlışlıklarla güç duruma düşmemek için dikkatli olmak zorunda. Hazine ve Maliye Bakanlığı, dijital dönüşüm çalışmaları kapsamında bazı vergisel işlemleri insan müdahalesi olmadan tamamen robotik ve yapay zeka destekli tamamlıyor. Vergi uygulamalarında yapay zeka kullanımı ile potansiyel vergi kayıp ve kaçaklarını önlemek, vergi uyumunu ve vergi hasılatını arttırmak, adil ve etkin bir vergi sistemi kurabilmek amaçlanıyor. Bu nedenle, vergi idaresi çalışanlarının ve mükelleflerin yapay zeka teknolojilerine adaptasyonun sağlanması son derece önem taşıyor. Yapay zeka gözetimi altındayken, hesaplarda sehven yapılan yanlışlıklarla başınızın ağrımasını istemiyorsanız işinin ehli, iyi bir mali müşavirle çalışmanız, uzmanlar tarafından ciddiyetle tavsiye ediliyor. Adana ve çevre iller kapsamında serbest çalışan ve mesleğinin en iyileri arasında gösterilen Yeminli Mali Müşavir Murat Sarıgöl, Toros TV ekranlarında ‘Sektörün Ses’ programına konuk olarak, yeni gelişmeler hakkında moderatörümüz Yener Ekinci’nin sorularını yanıtladı. Yöneltilen soruların dışında farklı cevaplar aradığınız hususlarla ilgili, ayrıca 0 (506) 734 56 26 numaralı telefondan Murat Sarıgöl’e danışmanız mümkün olacak. İşte o röportaj;
Kendinizden ve kariyerinizden bahseder misiniz?
Batman’da 1982 yılında dünyaya geldim. İlk, orta ve lise öğrenimimi Batman’da tamamladım. Uludağ Üniversitesi İİBF İktisat bölümünden 2004 yılında mezun oldum. Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulunda 2007-2020 yılları arasında Vergi Müfettişi olarak, 2020-2023 yılları arasında Vergi Başmüfettişi olarak görev yaptım. 2021 yılında TÜRMOB sınavlarında başarılı olarak YMM Ruhsatı almaya hak kazandım. Kamu görevinden istifa ettikten sonra, 2023 Aralık ayından bu yana Yeminli Mali Müşavir olarak görev yapmaktayım. Evli ve bir çocuk babasıyım.
Sahte belge kullanımı ile ilgili Maliye İdaresinin son yaklaşımları veya mevzuat değişiklikleri hakkında bilgi verir misiniz?
Öncelikle sahte belgeyi tanımlayalım. Sahte belge, vergi mevzuatında, gerçek bir muamele veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belge olarak tanımlanmıştır. Bilmeden sahte belge kullanımlarında tek kat vergi ziyaı cezası uygulanıyor ve uzlaşma yolu açıktır. Bilerek sahte belge kullanımlarında ise 3 kat vergi ziyaı cezası uygulanıyor ve mükellefin kesilecek cezalarla ilgili uzlaşma hakkı bulunmuyor. Ayrıca bilerek sahte belge kullanmalarda Savcılığa suç duyurusunda bulunuluyor. Güncel düzenlemeye kadar, sahte belgelerin bilerek kullanılmasına ilişkin kastın varlığına,306VUK Tebliği uyarınca Vergi Müfettişleri karar veriyordu. Vergi Denetim Kurulu tarafından bu yılın Mayıs ayında sahte belge kullanma incelemelerinde bilerek veya bilmeden kullanma kararının verilmesi ile ilgili olarak bir Genelge yayımlandı. Bu genelgeye göre bilmeden sahte belge kullanımının kabulü için belli kriterlerin tamamının karşılanması gerekiyor.
Bu kriterler özetle:
Sahte belge tutarının tutarı,
- Sahte belge tutarının toplam alışlar içerisindeki oranı,
- Sahte belge düzenleyicisi firma hakkında düzenlenen Raporda (VTR) belirtilen hususların değerlendirilmesi,
- Sahte belgedeyer alan mal ve hizmetlerin, mükellefin faaliyeti ile uyumlu olması,
- Sahte faturayı düzenleyen mükellef ile kullanan mükellefin defterini tutan mali müşavirinin aynı kişi olup olmadığının tespiti,
- Mal/hizmet nakliyesi ile ilgili sevk irsaliyesinin olup olmadığı, sevk güzergâhının PTS-HGS ile uyumlu olup olmadığı,
- Sahte belge kullanan mükellefin karlılık oranı,
- Ödeme belgelerinin geçerliliği, çek-senet var ise kimin tahsil ettiği, çeki düzenleyen ile tahsil eden arasında illiyet bağının olup olmadığı,
- Sahte belge kullanıcısı nezdinde yapılan yoklamalarda sahte faturadaki mallarla ilgili tespit olup olmadığı.
Sahte belge kullanıcısı hakkında daha önce yazılmış raporlar var mı sahte belge kullanma sıklığı nedir?
Mükellefin ortak veya yöneticilerinde daha önceden sahte belge kullanma tespiti veya hakkında rapor yazılan var mı? Düzenlenen sahte belgelerin düzenleme tarihi ile elektronik imza tarihleri uyumlu mu? Sahte belge kullanıcısının sahte faturaya konu malları stoklayabilecek bir deposu veya alanı var mı? Yaklaşık 4-5 aydır VDK tarafından bu kriterlerde göz önüne alınarak sahte belge kullanımlarında bilerek veya bilmeden kullanıldığına kanaat getiriliyor. Ancak 01.10.2025 tarihinden sonra sahte belge kullanımlarında Maliye Bakanlığı tarafından daha sert bir tutum gözlemleyebiliriz. Kullanmaların tamamının manevi kasıt varlığı gözetmeksizin bilerek kullanıldığı kanaatinde Raporlar çıkacağı yönünde paylaşımlar ve değişiklikler yapıldığını gözlemliyoruz. Bu yönden mükelleflerin E-tebligatlarını sık sık kontrol etmesi ve Maliye tarafında istenenleri yapması yararlarına olacaktır.
Emlak vergisindeki gelişmeler hakkında bilgi vergi verir misiniz?
Her dört yılda bir toplanan Takdir komisyonları tarafından 2025 yılında bina, arsa ve arazi birim değerlerin yükseltilmesi nedeniyle emlak vergisi değerlerinin de yükselmesi sonucunu doğurdu. İstanbul’un bazı yerlerinde 20 kat artış olduğu söylenmektedir. Bu durum ödenecek Emlak Vergisini artırdığı gibi diğer vergileri de etkilemektedir. Örneğin,
- Tapu Harcı: Harçlar Kanunu 63 md. göre gayrimenkul devirlerinde tapu harcı emlak vergisi değerinden az olmamak üzere hesaplanmaktadır.
- Veraset İntikal Vergisi: Miras veya bağış yoluyla devredilen Gayrimenkuller Emlak Vergisine esas olan değerle değerlenir.
- Değerli Konut Vergisi: Emlak vergi değerinin yükselmesi, daha önce bu vergiyi ödemeyen birini mükellef yapabilir.2025 yılı için emlak vergi değeri 15.709.000 TL’yi aşan konutların sahibi bu verginin muhatabıdır.
- Gelir ve Kurumlar Vergisi: Gayrimenkul satışında elde edilen kazancın hesaplanmasında, emlak vergi değeri belirleyici olur. Yüksek emlak vergi değeri, daha yüksek bir vergi matrahı ortaya çıkarabilir.
- Kira Geliri Vergisi (GMSİ): Gelir Vergisi Kanunu 73. md göre, kira geliri elde edilmese bile, emlak vergi değerinin %5'i oranında bir kira geliri elde edilmiş kabul edilir. Buna emsal bedel denir.
Danıştay'a göre, mükellefler kararları bizzat öğrenmediği için 30 günlük dava açma süresi, kararın ilan tarihi yerine mükellefin kararı öğrendiği tarihten itibaren başlar. Ayrıca bu karar, "en geç kararların alındığı yılın son gününe kadar" dava açılabileceğine hükmetmiştir. Bu, gayrimenkul sahiplerinin 2025 yılı emlak vergi değerine karşı en geç 31 Aralık 2025'e kadar dava açma imkânına sahip olduğu anlamına gelir.
Maliye Bakanlığının son zamanlarda yaptığı vergisel düzenlemeler, vergi politikaları ve bunların etkileri ve öngörüleriniz hakkında bilgi verir misiniz?
Bunlara başlıklar halinde kısaca değinelim. Türkiye’de tahsil edilen ÖTV ve KDV’lerin toplamı toplam tahsil edilen vergilerin yarısını oluşturmaktadır. Dolaylı vergilerin payı ise yüzde 65 civarlarındadır. Bu oran gelişmiş ülkelerde çok daha düşüktür. Beyana dayalı vergilerde tahsilat hususunda çok gerideyiz. Hazine ve Maliye Bakanlığı vergiyi tabana yayma konusunda yani dolaysız vergileri artırma konusunda çalışmalar yapmaktadır. 07.09.2025 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Orta Vadeli Programda da (2026-2028) bu hususlara değinilmiştir. Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu özellikle son 1 yıl içerisinde yapay zeka ve elindeki yetişmiş nitelikli işgücünü kullanarak ciddi matrah farkları tespit etti. Örneğin 2025 yılında Beyanname Gözetim Çalışması (BGÇ) kapsamında, yaklaşık 17500 mükellef nezdinde 32,5 Milyar TL matrah farkı, Yüksek Gelir grupları Gözetim Uyum Çalışması kapsamında 10.000 şirket ortağı nezdinde yapılan inceleme neticesinde 14,7 Milyar TL matrah farkı tespit etmiştir. 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde toplamda 328 Milyar TL matrah farkı tespit edilmiştir. Bunun yaklaşık % 40’ı Gözetim Uyum çalışmaları, Teftiş ve İzaha Davet çalışmaları neticesinde tespit edilmiştir. 2025’in ilk 8 ayında bulunan matrah farkı, 2024 yılı bulunan tüm matrah farkından yüzde 86 daha fazladır. Mevcut mevzuat hükümleri ve sürekli değişen vergi mevzuatı ile ilgili olarak mükelleflerin yeterli mesleki deneyime sahip yetkin kişilerden danışmanlık alması lehine olabilecek sonuçlara ulaşması ya da aleyhine olabilecek sonuçlardan kaçınması açısından önem arz etmektedir.
Vergi denetimlerinde yapay zeka kullanımıyla ilgili neler söylemek istersiniz?
Dijitalleşme ve internet teknolojisindeki gelişmeler ile kamu hizmetlerinin elektronik ortamda gerçekleştirilebilmesi mümkün hale gelmiştir. Vergilendirme işlemlerinde de dijital dönüşüm uzun zamandır söz konusu olup özellikle yapay zekâ teknolojisindeki ilerlemelerin vergi idaresi sistemlerine adapte edilmesi ile işlemlerin daha az maliyetle, daha hızlı ve doğru yapılmasına imkân tanınmıştır. Özellikle vergi denetimlerinde yapay zekâ kullanılması üzerine vergi kayıplarının ve kayıt dışılığın önemli ölçüde azaltılması söz konusu olabilmektedir.
Çalışmada öncelikle yapay zekâ kavramının kısa gelişimi, tanımı ve fonksiyonel anlamda çeşitlerinden bahsedilmiştir. Daha sonra Türk vergi hukukunda yer verilen yoklama, inceleme, arama ve bilgi toplama denetim yolları genel hatlarıyla açıklanmış ve dijital denetim ile hâlihazırda uygulanan yapay zekâ destekli vergilendirme işlemlerine değinilmiştir. Bu çerçevede Türkiye’de ve çeşitli ülkelerde, detaylı risk analizi yapabilen ve bu yolla vergi kaçırma potansiyeli bulunan mükellefleri tespit etmeye yardım eden yapay zekâ destekli vergi denetimi sistemlerinin uygulandığı görülmüştür. Çalışmanın son kısımda ise yapay zekâ teknolojisinin ilerleyen zamanda makine öğrenmesi ve derin öğrenme kabiliyetlerine sahip kılınması üzerine vergi denetimlerinin tam otonom şekilde gerçekleştirilmesine yönelik bir perspektif sunulmaya çalışılmıştır. Bu minvalde otonom vergi denetimine kaynak oluşturacak büyük vergi verisinin oluşturulmasında veri güvenliğinin ve mahremiyetin sağlanması, veri kalitesinin geliştirilmesi, vergi mevzuatının karmaşık ve değişkenliğinin giderilmesi, gerektiğine değinilmiştir. Son tahlilde ise otonom yargılama yapan robot yargıçlar ile otonom vergi denetimleri ilişkilendirilerek gelecekte vergi uyuşmazlıklarının yapay zekâ programları arasındaki yorum farklılıklarından kaynaklanabileceği değerlendirilmiştir.
