Trafik denetimlerinde şirket adına kayıtlı ticari araçları kullanan sürücülerin SGK kayıtlarına yönelik kontrollerde yeni bir döneme giriliyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile İl Emniyet Müdürlükleri arasında 2021 yılından bu yana kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında yürütülen uygulamada, sigortasız sürücülere ilişkin işlemler yeniden düzenlendi.
Mevcut uygulamada trafik ekipleri, tüzel kişilere ait ticari araçları durdurarak sürücünün SGK kaydını kontrol ediyor. Sürücünün sigortasız olduğunun tespit edilmesi halinde düzenlenen trafik idari para cezası tutanağındaki bilgiler SGK'ya gönderiliyor, kurum tarafından yapılan inceleme sonucunda araç sahibi şirkete kayıt dışı işçi çalıştırma gerekçesiyle idari para cezası uygulanabiliyordu.
Akrabalık ve arkadaşlık ilişkisi araştırılacak
Yapılan yeni düzenlemeyle birlikte, araç sahibi ile sürücü arasında geçmişte herhangi bir işçi-işveren ilişkisi veya SGK kaydı bulunmaması halinde yalnızca trafik tutanağına dayanılarak otomatik ceza kesilmeyecek. Bu tür kayıtlar doğrudan SGK denetmenlerine yönlendirilecek.
Denetmenler tarafından hem sürücünün hem de işverenin ifadelerine başvurulacak. Araç sahibinin sürücüyle akrabalık veya arkadaşlık ilişkisi bulunup bulunmadığı, aracın emanet olarak kullanılıp kullanılmadığı ve taraflar arasında fiili bir çalışma ilişkisi olup olmadığı araştırılacak. Yapılacak inceleme ve ifadeler sonucunda hazırlanacak rapora göre işlem gerçekleştirilecek.
Böylece ticari araçların aile bireyleri, arkadaşlar veya tanıdıklar tarafından kullanılması gibi durumlarda ortaya çıkabilecek mağduriyetlerin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Çalışma günlerinin hesaplanmasında değişiklik
Yeni düzenleme kapsamında sigortalıların aynı işyerinde fiilen çalıştığına ilişkin birden fazla bilgi ve belgenin SGK'ya ulaşması halinde hizmet günlerinin değerlendirilmesine ilişkin esaslar da yeniden belirlendi.
Buna göre en eski tarihli tespit, işe giriş tarihi olarak kabul edilecek. Aynı ay içerisinde ve sonraki aylarda yapılan her tespit için bir günlük hizmet kazandırılacak ve çalışma ilişkisi kısmi süreli çalışma kapsamında değerlendirilecek.
Tespit bulunmayan bir ayın ardından yapılan ilk yeni tespit ise yeni bir işe giriş olarak kabul edilecek. Bu durumda önceki çalışma ilişkisi, hizmet kazandırılan son gün itibarıyla sona erdirilecek.
Daha önce kayıt dışı istihdamla mücadele birimlerince incelenen ancak ilgili servislere henüz gönderilmeyen kayıtlar ile işlem yapılmak üzere ilgili servislere intikal ettirilen dosyalar da yeni genelge hükümlerine göre değerlendirilecek.
Şirketlere uygulanan cezalar ne kadar?
Ticari aracında kayıt dışı işçi çalıştırdığı trafik denetimleri sonucunda tespit edilen şirketlere, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102'nci maddesi kapsamında çeşitli idari para cezaları uygulanıyor.
2026 yılı için verilen tutarlara göre şirketleri bekleyen cezalar şöyle:
- İşe giriş bildirgesi verilmemesi: Her sigortasız işçi için iki asgari ücret tutarında 66 bin 60 lira.
- Aynı ihlalin bir yıl içinde tekrarlanması: Her sigortasız işçi için beş asgari ücret tutarında 198 bin 180 lira.
- Aylık prim ve hizmet belgesinde bildirim yapılmaması: Bildirilmeyen her ay için iki asgari ücret tutarında 66 bin 60 lira.
- Ücret bordrosunda işçinin gösterilmemesi: Her ay için yarım asgari ücret tutarında 16 bin 515 lira.
- Yasal kayıt ve belgelerde geçersizlik: Sigortasız çalışmanın tespit edildiği her ay için yarım asgari ücret tutarında 16 bin 515 lira.
Kiralık araçlarda ceza uygulanmıyor
Düzenlemede kiralık araçlarla ilgili durum da açıklığa kavuşturuluyor. Kiraya verilen ticari araçları kullanan sürücülerin sigortalarının aracı kiralayan gerçek veya tüzel kişi tarafından yapılmış olması halinde araç sahibine bu kapsamda ceza uygulanmıyor. Bunun için araç kira sözleşmesinin yazılı olarak hazırlanması ve taraflarca imzalanması gerekiyor.
Kaza durumunda sorumluluk araç sahibinde
Ticari araçların kullanımıyla ilgili dikkat çeken bir diğer konu ise olası trafik kazalarında ortaya çıkan sorumluluklar. Aracı kullanan sürücünün kaza geçirmesi, yaralanması veya hayatını kaybetmesi halinde araç sahibinin maddi ve hukuki sorumluluklarının gündeme gelebileceği belirtiliyor.
Yeni düzenlemeyle birlikte şirket araçlarını kullanan sürücüler ile işverenler arasındaki ilişkinin daha ayrıntılı incelenmesi, gerçek çalışma ilişkilerinin tespit edilmesi ve haksız cezaların önlenmesi amaçlanıyor.
