Adana’nın Seyhan ilçesi İstiklal Mahallesi’nde bulunan tarihi ikiz binalar, geçmişten günümüze uzanan eğitim serüveniyle kentin önemli kültürel mirasları arasında yer alıyor. Sultan 2. Abdülhamid döneminde, 1882 yılında yaklaşık 20 dönümlük alanda birbirine benzer şekilde inşa edilen iki katlı yapılar, ilk olarak Osmanlı Devleti’nde erkek öğretmen yetiştirmek amacıyla kurulan Darülmuallimin olarak hizmet vermeye başladı.
“Asırlık Mektepler” dosyasında yer verilen tarihi yapıların hikâyesi, Adana’nın eğitim geçmişine ışık tutuyor. Aradan geçen 144 yıla rağmen farklı isimler ve eğitim kademeleriyle faaliyetlerini sürdüren binalar, çok sayıda kuşağın yetişmesine katkı sağladı.
Savaş yıllarında karargâh olarak kullanıldı
Seyhan Nehri kıyısındaki binanın Birinci Dünya Savaşı sırasında askeri karargâh ve malzeme deposu olarak kullanılmaya başlanması üzerine Adana Sultanisi öğrencileri de ikiz binalarda eğitim gördü. Ortalarında süs havuzu bulunan tarihi yapılarda toplam 18 dersliğin yanı sıra laboratuvar, yatakhane ve kütüphane de yer alıyordu.
Ancak tarihi binalar, savaş yıllarında bombardımanın hedefi oldu. 15 Temmuz 1917 tarihinde İngiliz savaş uçaklarının saldırısına uğrayan yapılarda acı bir olay yaşandı. Saldırı sırasında havuz kenarında sohbet eden öğretmen İbrahim Bey ile iki öğrenci hayatını kaybederek şehit oldu.
Savaşın sona ermesinin ardından Adana Sultanisi eski binasına dönerken, ikiz yapılardan biri Muallim Mektebi olarak kullanılmaya devam etti.
Farklı okullara ev sahipliği yaptı
Adana Kız Lisesinin 1932 yılında kurulmasıyla Adana Sultanisi, Adana Erkek Lisesi adını aldı. Okul, Seyhan Nehri kıyısındaki binasından yeniden ikiz yapılara taşınırken, burada faaliyet gösteren Muallim Mektebi ise başka bir bölgeye nakledildi.
Tarihi yapıların yanına yeni binaların eklenmesiyle derslik kapasitesi artırıldı. 1960 yılında binalardan biri Adana Erkek Lisesi, diğeri ise Çukurova Ortaokulu tarafından kullanılmaya başlandı. Uzun yıllar Çukurova Ortaokuluna hizmet veren diğer yapı, ilerleyen yıllarda Güzel Sanatlar Lisesine, ardından İhsan Sabancı Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesine tahsis edildi.
Deprem sonrası restorasyon süreci
Tarihi ikiz yapılardan Adana Erkek Anadolu Lisesinin kullandığı bina, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından hasarlı bulunarak eğitim öğretime kapatıldı. Restorasyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından tarihi binanın yeniden öğrencilerle buluşturulması planlanıyor.
Ünlü isimlerin yetiştiği okul
Adana Erkek Lisesi, yalnızca tarihi mimarisiyle değil, yetiştirdiği önemli isimlerle de dikkat çekiyor. Türk edebiyatının önemli yazarlarından Orhan Kemal, gazeteci-yazar İlhan Selçuk, sinema sanatçısı Yılmaz Güney, müzisyen Ruhi Su, karikatürist Turhan Selçuk, yazar Demirtaş Ceyhun, bilim insanı Mustafa İnan, şair Hasan Hüseyin Korkmazgil, oyuncu Aytaç Arman, yönetmen Ali Özgentürk, sanatçı Faruk Tınaz, Hakkı Bulut, Murat Kekilli ve Nihat Ziyalan okulun yetiştirdiği isimler arasında bulunuyor.
Okulda bir dönem edebiyatçı Nurullah Ataç ve “Bayrak” şiiriyle tanınan şair Arif Nihat Asya da öğretmenlik yaptı. Ayrıca 50. Hükümet döneminde görev alan Devlet Bakanı Bekir Sami Daçe, Kültür Bakanı Timurçin Savaş ve Devlet Bakanı Esat Kıratlıoğlu da okulun mezunları arasında yer aldı. Günümüzde aktif siyasette görev yapan AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Parti Sözcüsü Ömer Çelik de Adana Erkek Lisesinden mezun oldu.
“Birçok ünlü mezunumuz var”
Adana Erkek Anadolu Lisesinde 25 yıldır görev yapan resim öğretmeni Hacı Mehmet Balcı, tarihi binaların Adana'nın eğitim geçmişinde çok önemli bir yere sahip olduğunu söyledi.
Yaklaşık 20 dönümlük bahçeye sahip yapıların birinde 12, diğerinde ise 6 derslik bulunduğunu belirten Balcı, tarihi okulda laboratuvar, yatakhane ve kütüphanenin de yer aldığını aktardı.
Lise sayısının sınırlı olduğu dönemlerde farklı kentlerden öğrencilerin eğitim almak için Adana’ya geldiğini anlatan Balcı, okulun önemli mezunlar yetiştirdiğine dikkat çekti. Balcı, Orhan Kemal, Mustafa İnan, İlhan Selçuk ve Yılmaz Güney gibi isimlerin yanı sıra siyaset ve devlet yönetiminde görev alan çok sayıda kişinin de okul sıralarından geçtiğini belirtti.
Yaklaşık bir buçuk asra yaklaşan geçmişiyle Adana’nın eğitim hafızasında özel bir yere sahip olan tarihi ikiz binalar, mimarisi, yaşanmışlıkları ve yetiştirdiği değerlerle kentin geçmişi ile geleceği arasında köprü kurmayı sürdürüyor.
