Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), ağır ve riskli koşullarda çalışanlar için uygulanan Fiili Hizmet Süresi Zammı’nı (FHSZ), kamuoyunda bilinen adıyla yıpranma payını 2026 yılı itibarıyla genişletti. Daha önce sınırlı sayıda meslek grubunu kapsayan uygulama, yapılan yeni düzenlemeyle birlikte birçok sektörü içine aldı.
Yeni düzenleme sayesinde sağlık çalışanlarından gazetecilere, itfaiyecilerden ağır sanayi işçilerine kadar milyonlarca çalışan, yılda 60 ila 180 gün arasında ilave prim kazanarak 5 yıla kadar erken emeklilik hakkına yaklaşabilecek.
Yıpranma payı nedir, çalışanlara ne kazandırır?
Fiili Hizmet Süresi Zammı, çalışma koşulları sağlığa zarar veren mesleklerde görev yapan kişilere, çalıştıkları her yıl için ek prim günü verilmesini sağlayan bir sistemdir.
Normal şartlarda bir çalışan yılda 360 gün prim kazanırken, yıpranma payı kapsamındaki bir meslek grubunda çalışanlar; işin risk düzeyine göre 60, 90 ya da 180 gün ilave prim elde eder.
Örneğin yılda 90 gün yıpranma payı bulunan bir işte çalışan bir kişi, fiilen 360 gün çalışsa da SGK kayıtlarında 450 gün prim kazanmış sayılır. Bu ek süre yalnızca prim gününü artırmakla kalmaz, aynı zamanda emeklilik yaşından da düşülür.
Mevzuata göre bu indirim en fazla 5 yıl, yer altı gibi çok ağır işlerde ise 8 yıla kadar ulaşabiliyor.
2026 itibarıyla yıpranma payı kapsamına giren meslekler
Yeni düzenleme ile birlikte yıpranma payından yararlanan meslek grupları önemli ölçüde genişletildi. Başlıca meslekler şu şekilde sıralanıyor:
Sağlık çalışanları: Doktor, hemşire, ebe, hasta bakıcı, röntgen teknisyeni, ambulans şoförü (yılda 60 gün)
Gazeteciler: Sarı basın kartı sahibi muhabirler ve basın emekçileri
Maden ve yer altı işçileri: En yüksek yıpranma payına sahip grup (yılda 180 gün)
Güvenlik güçleri: Polis, asker, MİT personeli, ceza infaz koruma memurları
Ağır sanayi çalışanları: Demir-çelik, asit, cıva ve kimyasal üretiminde çalışanlar
İtfaiyeciler: Yangınla birebir mücadele eden ekipler
Yeni eklenen meslekler: Çimento fabrikası çalışanları, alüminyum tesisleri, dökümhane işçileri ve cam sanayi çalışanları
Yıpranma payından yararlanmak için hangi şartlar aranıyor?
Bu haktan faydalanabilmek için yalnızca ilgili sektörde çalışıyor olmak yeterli değil. SGK tarafından aranan temel şartlar bulunuyor.
Çalışanın riskli işi fiilen yapıyor olması gerekiyor. Örneğin bir hastanede idari görevde bulunan personel yıpranma payından yararlanamıyor.
Emeklilik yaşından düşüm yapılabilmesi için riskli işte en az 3.600 gün (10 yıl) çalışılmış olması şartı aranıyor. Yer altı madencilerinde bu süre 1.800 gün olarak uygulanıyor.
Ayrıca işverenin SGK’ya bildirimi doğru meslek kodu ile yapması büyük önem taşıyor. Yanlış kod bildirimi, yıpranma payının tamamen kaybolmasına neden olabiliyor.
E-Devlet’ten nasıl kontrol edilir?
Çalışanlar, e-Devlet üzerinden “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” ekranını kontrol ederek yıpranma payı kazanıp kazanmadıklarını görebiliyor. Hizmet dökümünde FHSZ ibaresi veya özel kodların yer alması, bu hakkın işlendiğini gösteriyor.
Eğer mesleğiniz kapsama girdiği halde primleriniz normal yatırılmışsa, geriye dönük hak talebi ve hizmet tespit davası açma hakkı da bulunuyor.
Uzmanlar, yıpranma payının sağlayacağı erken emeklilik avantajının göz ardı edilmemesi ve hizmet kayıtlarının düzenli olarak kontrol edilmesi gerektiği uyarısında bulunuyor.