İslam dini, kişileri güçleri nispetinde sorumlu tutarak meşakkatli durumlarda bazı kolaylaştırıcı hükümler getirmiştir. Bakara Suresi'nin 183 ve 184. ayetlerinde de vurgulandığı üzere, Ramazan orucunu tutmamayı mubah kılan belirli ruhsatlar bulunmaktadır. İşte dini otoritelerce kabul edilen o mazeretler:
Yolculuk (Seferîlik)
Ramazan ayında en az 90 kilometre mesafede bir yere yolculuğa çıkacak olan kişiler, geceden oruca niyet etmeyebilirler. Ancak niyet edildikten sonra gündüz yola çıkılırsa, zorunlu bir mazeret olmadıkça oruca devam edilmesi önerilir. Yolculuk esnasında oruç bozulursa kefaret gerekmez, sadece kaza gerekir.
Hastalık
Oruç tuttuğunda hastalığının artacağından veya iyileşme sürecinin uzayacağından endişe edilen kişiler için ruhsat tanınmıştır. Ayrıca, uzman bir doktor tarafından oruç tutması halinde hasta olacağı bildirilen kimseler de "hasta" hükmünde değerlendirilerek oruçlarını erteleyebilirler.
Yaşlılık
Oruç tutmaya fiziksel olarak güç yetiremeyecek kadar yaşlı olan kimseler oruç tutmayabilirler. Bu durumdaki kişiler, tutamadıkları her gün için bir yoksulu doyuracak kadar "fidye" vermekle yükümlüdür. İyileşme umudu olmayan hastalar da aynı hükme tabidir.
İleri derecede açlık ve susuzluk
Oruç sırasında açlık veya susuzluk sebebiyle beden ve ruh sağlığının ciddi zarar görmesi söz konusuysa oruç bozulabilir. Eğer oruca devam etmek hayati bir risk (ölüm tehlikesi) oluşturuyorsa, orucun açılması dini bir zorunluluk (vacip) haline gelir.
Zor ve meşakkatli işlerde çalışmak
Kişisel veya toplumsal zorunluluklar nedeniyle ağır işlerde çalışmak zorunda olanlar, oruç tuttukları takdirde sağlıklarına ciddi bir zarar geleceğinden korkuyorlarsa oruç tutmayabilirler. Bu kişiler, müsait oldukları zamanlarda tutamadıkları günleri kaza etmelidirler.
Gebe ve emzikli olmak
Oruç tutması halinde kendisinin veya çocuğunun zarar görme ihtimali olan hamile ve emziren kadınlar, sağlık durumu elverişli olmayanlar kategorisinde yer alır. Hatta zarar görme ihtimali kuvvetliyse oruç tutmamaları gerekir. Bu durumdaki kadınlar, şartlar normale döndüğünde oruçlarını kaza ederler.
Kaza ve fidye süreci nasıl işler?
Kaza: Mazereti olanlar, durumları düzeldiğinde tutamadıkları gün sayısınca oruçlarını kaza etmelidirler.
Fidye: Yaşlılık veya iyileşme umudu olmayan hastalık gibi sürekli engellerde, her gün için bir fidye verilir. Bir fidye miktarı, bir fıtır sadakası (fitre) tutarı kadardır.
