Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, hakkında yürütülen disiplin ve ceza soruşturmaları gerekçe gösterilerek pasaportu iptal edilen bir kamu görevlisinin bireysel başvurusunu görüştü. Mahkeme, başvurucunun Anayasa ile güvence altına alınan özel hayata saygı hakkı ile eğitim hakkının ihlal edildiğine karar verdi.
8 Ekim 2026 tarihli Genel Kurul toplantısında ele alınan başvurunun sonucu, 12 Ekim 2026'da ilan edildi. Memurlar.net'te yer alan habere göre karar, idari ve disiplin soruşturmaları nedeniyle pasaport kısıtlaması uygulanan kişilerin hakları açısından önem taşıyor.
Pasaport İptali Doktora Eğitimine Engel Oldu
Dosyadaki bilgilere göre idare, başvurucu hakkında yürütülen disiplin ve ceza soruşturmalarını gerekçe göstererek pasaportunu iptal etti. Bu işlem nedeniyle başvurucu, yurt dışındaki bir üniversitede doktora eğitimine başlayamadı.
Yaşadığı mağduriyet üzerine Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunan kamu görevlisi, pasaportunun iptal edilmesinin özel hayatına müdahale oluşturduğunu ve eğitim hakkını kullanmasını engellediğini belirtti.
AYM, başvurucunun özel hayata saygı hakkı ve eğitim hakkına ilişkin iddialarını kabul edilebilir buldu. Esas incelemesinde ise Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ve 42. maddesinde düzenlenen eğitim hakkının ihlal edildiğine hükmetti.
AYM'den İki Ayrı Hak İhlali Tespiti
Mahkemenin kararında, pasaport iptali nedeniyle başvurucunun yurt dışında planladığı doktora eğitimine başlayamaması eğitim hakkı kapsamında değerlendirildi. Böylece başvurucunun eğitim hakkının yanı sıra özel hayata saygı hakkının da ihlal edildiği sonucuna varıldı.
Karar, kamu görevlileri hakkında yürütülen disiplin ve ceza soruşturmalarının pasaport işlemlerine etkisi bakımından yeniden değerlendirmeleri gündeme getirdi. Bununla birlikte kararın kapsamı ve benzer olaylara etkisi, gerekçeli kararın ayrıntıları doğrultusunda ele alınmalı.
Pasaport Kısıtlamalarında Önceki AYM Kararları
Kamu görevlilerinin pasaportlarına yönelik kısıtlamalar, 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun ilgili hükümleri kapsamında daha önce de yargı gündemine geldi. Özellikle idari soruşturmalar nedeniyle pasaport verilmemesi veya pasaportun iptal edilmesine imkân tanıyan düzenlemeler, temel hak ve özgürlükler açısından tartışıldı.
Anayasa Mahkemesi, 24 Temmuz 2019 tarihli kararında, hakkında suç soruşturması veya kovuşturması bulunmayan kişilerin pasaportlarının hâkim kararı olmaksızın Bakanlık tarafından iptal edilmesine imkân tanıyan hükmü Anayasa'nın 23. maddesinde düzenlenen seyahat özgürlüğü yönünden Anayasa'ya aykırı buldu.
Kasım 2024'te Resmî Gazete'de yayımlanan başka bir kararda da genel güvenlik bakımından sakıncalı görülen kişilere pasaport verilmemesine ilişkin hüküm iptal edildi. Kararın gerekçesinde, yurt dışına çıkma özgürlüğüne yönelik sınırlamaların anayasal güvenceler çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
Son kararla birlikte Anayasa Mahkemesi, pasaport işlemlerinin yalnızca idari gerekçeler üzerinden değil, kişilerin temel hakları üzerindeki etkileri bakımından da ele alınması gerektiğini ortaya koydu.
