TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Adana Şubesi Başkanı Dr. Mehmet Tatar, Toros TV’de yayımlanan “Melisa ile Doğruya Doğru” programında Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Melisa Karmış’ın sorularını yanıtladı. Adana’nın deprem riskini ve kentin hazırlıklarını değerlendiren Tatar, depremin geçmişte yaşandığını, bugün yaşandığını ve gelecekte de yaşanacağını söyledi.
Jeoloji mühendislerinin çoğunlukla deprem sonrasında hatırlandığını belirten Tatar, “Depremle birlikte yaşamımızı sürdürmenin bilincine ermemiz gerekiyor” dedi. Yerleşim kararlarından bina yapımına kadar yer bilimcilerin görüşlerinin dikkate alınmasını isteyen Tatar, vatandaşların da ev satın alırken zemini, projeyi ve yapı denetimini sorgulaması gerektiğini vurguladı.
“6 Şubat depremleri hazırlığın önemini gösterdi”
Tatar, 6 Şubat 2023’te yaşanan iki büyük depremin geniş bir bölgede yıkıma yol açtığını hatırlattı. İlk depremin ardından aynı gün meydana gelen ikinci depremin etkilerine değinen Tatar, yapıların bulunduğu zeminin ve inşa kalitesinin hasarda belirleyici olduğunu ifade etti.
Deprem sonrasındaki yardım ve arama kurtarma çalışmalarını da değerlendiren Tatar, afetin çok sayıda ili aynı anda etkilemesinin ekiplerin ulaşımını güçleştirdiğini söyledi. Türk toplumunun afet sonrasında yardımlaşma konusunda güçlü olduğunu belirten Tatar, can kaybını azaltacak asıl hazırlığın afet yaşanmadan önce yapılması gerektiğini dile getirdi.
“Adana’nın afet master planı uygulamaya geçmeli”
Adana için kapsamlı bir afet master planına ihtiyaç olduğunu söyleyen Tatar, planda toplanma alanlarının, ulaşım güzergâhlarının, yardımların nasıl ulaştırılacağının ve aile bireylerinin afet sonrasında nerede buluşacağının açıkça gösterilmesi gerektiğini anlattı.
Deprem sonrasında yaşanan paniğin trafiği kilitleyebileceğine dikkat çeken Tatar, bunun ambulans ve itfaiye ekiplerinin hareketini de zorlaştıracağını belirtti. AFAD’ın toplanma alanları listesinin bulunduğunu hatırlatan Tatar, vatandaşların kendilerine en yakın alanı afet öncesinde öğrenmesinin önemine işaret etti.
Adana Büyükşehir Belediyesinin afet master planına ilişkin çalışma başlattığını söyleyen Tatar, planın hazırlanmasının yeterli olmayacağını vurgulayarak, “Bu planı bir an önce oluşturmamız gerekiyor. Kâğıt üzerinde kalmamalı” dedi.
İlk adım yapı envanteri
Tatar’a göre afet master planının temelinde kapsamlı bir yapı envanteri bulunmalı. Kentteki binaların yapım yılı, yapı türü, mühendislik hizmeti alıp almadığı, ruhsat ve iskân durumu belirlenmeli. Ardından yapılar risk düzeyine göre sınıflandırılarak dönüşüm için öncelik sırası oluşturulmalı.
Adana’daki ruhsatsız ve iskânsız yapılara ilişkin İnşaat Mühendisleri Odasının değerlendirmelerine işaret eden Tatar, bütün yapıların aynı anda dönüştürülmesinin ekonomik ve teknik açıdan mümkün olmadığını söyledi. Tatar, dönüşümün en riskli binalardan başlayarak aşama aşama yürütülmesini önerdi.
Parsel bazlı dönüşümü eleştirdi
Kentsel dönüşümün yalnızca eski bir binayı yıkıp yerine daha yüksek bir bina yapmak anlamına gelmediğini söyleyen Tatar, parsel bazında yükselen yapıların nüfusu artırırken trafik ve altyapı sorunları doğurabileceğini belirtti.
Dönüşümün ada ve mahalle ölçeğinde planlanması gerektiğini ifade eden Tatar; yolların, sosyal donatıların ve toplanma alanlarının da bu planın parçası olmasını istedi. Kentin gelişme yönü belirlenirken zemin koşullarının ve tarım arazilerinin korunmasının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
“Sağlam zemin tek başına yeterli değil”
Programda 6 Şubat depremlerinde Adana’da yaşanan can kayıpları da gündeme geldi. Tatar, Çukurova’daki bazı binaların yıkılmasının bölgedeki bütün zeminlerin kötü olduğu anlamına gelmediğini belirtti. Zeminin özellikleri kadar binanın projeye uygun yapılmasının ve denetlenmesinin de önemli olduğunu vurguladı.
1998 Adana-Ceyhan depremini hatırlatan Tatar, kentin gelecekte deprem yaşamayacağına ilişkin bir güvence bulunmadığını söyledi. Yapıların zemin etüdüne ve deprem yönetmeliğine uygun tasarlanması gerektiğini belirterek uygulama ve denetimdeki eksikliklere dikkat çekti.
Adana çevresindeki fayları anlattı
Adana çevresindeki faylara ilişkin soruları yanıtlayan Tatar, Yumurtalık-Karataş fayını aktif olarak nitelendirdi ve 1998 depremine dikkat çekti. Kozan’ın kuzeyi ve Osmaniye çevresindeki faylardan da söz eden Tatar, Ecemiş Fayı’nın davranışına ilişkin bilim insanları arasında farklı görüşler bulunduğunu söyledi.
6 Şubat depremlerinin bölgedeki gerilim dağılımını etkileyebileceğine dair görüşünü paylaşan Tatar, bunun bir fayın ne zaman kırılacağına ilişkin kesin bir tarih olarak sunulamayacağını belirtti. Depremle ilgili farklı bilimsel değerlendirmelerin kamuoyunda kaygı yaratabildiğini söyleyerek uzmanların ortak ve anlaşılır bir dil kurmasını istedi.
Tatar, Akdeniz’de meydana gelebilecek büyük depremlerin kıyılar açısından oluşturabileceği risklerin de planlamada dikkate alınması gerektiğini ifade etti.
Ev alırken hangi sorular sorulmalı?
Tatar, ev satın alacak vatandaşların fayans ve iç donanım kadar binanın teknik belgelerini de incelemesini önerdi. Zemin etüdünün yapılıp yapılmadığı, statik projenin zemine uygun hazırlanıp hazırlanmadığı, kullanılan beton ve demirin denetlenip denetlenmediği ile yapının denetim geçmişinin sorgulanması gerektiğini söyledi.
Deprem bilincinin anaokulundan başlayarak verilmesini isteyen Tatar, hazırlığın yalnızca mühendislerin görevi olmadığını da vurguladı. Yerel ve merkezi yönetimlerin, meslek odalarının, hukukçuların, psikologların, sosyologların ve vatandaşların birlikte çalışması gerektiğini belirtti. Tatar, afetlere ayrılmış bütçe ve güçlü bir teşkilatlanma için Afet Bakanlığı kurulması önerisini de dile getirdi.
Tatar, çağrısını şu sözlerle tamamladı: “Depremler bugün oluyor, yarın da olacak. Onunla yaşamayı öğrenmeli, daha dirençli kentler üretmeliyiz. İnsanlar ‘Daha sağlıklı kentlerde yaşamak istiyoruz’ desin.”
