Adana’da öğretmenlik yapan Kadir Can Uslu, Portakal Çiçeği Karnavalı için hazırladığı kısa videoya Kazım Koyuncu’nun “Uy Aha” adlı şarkısının müziğini ekleyip TikTok’ta paylaşınca, beklemediği bir tazminat talebiyle karşı karşıya kaldı. Sanatçının mirasçıları, videoda şarkının izinsiz kullanıldığı gerekçesiyle Uslu hakkında savcılığa suç duyurusunda bulundu ve 50 bin TL tazminat istedi. Olayın benzeri kısa süre önce Trabzon’da da yaşandı. Tır şoförü Salim Kalfa, evinin balkonundan çektiği bir dakikalık görüntüye aynı şarkının nakaratını ekleyerek sosyal medyada paylaştı. Paylaşımın üzerinden dört ay geçtikten sonra Kalfa hakkında, sanatçının kardeşi tarafından Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71’inci maddesi kapsamında “mali ve manevi haklara tecavüz” suçlamasıyla Trabzon Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvuruldu. Şikâyette, Kalfa için de 50 bin TL tazminat talep edildi.
“Herkes müzik ekliyor, binlerce kişiye ceza mı verilecek?”
Adana’daki olay sonrası polis merkezine gidip ifade veren öğretmen Kadir Can Uslu, durumun kendisini şaşırttığını belirterek şunları söyledi: “Herkes sevdiği sanatçının müziğini yüklüyor. Sosyal medyada paylaştığımız her eser bize ceza olarak dönecekse hiç müzik koymayalım. Kazım Koyuncu sevdiğim bir sanatçı, hatta mezarını ziyaret ettim. Benden 50 bin liraya yakın para istiyorlar. Sosyal medya platformlarının telifleri ödediğini biliyordum. Eğer ödemiyorlarsa, telifli müzikleri ya sessize almalılar ya da açıkça belirtmeliler.”
Uslu, bu sürecin sosyal medya kullanıcılarında ciddi tereddütlere yol açacağını ifade ederek, “İnsanların telif haklarına saygı göstermesi elbette önemli, ancak bu ayrımın platformlar tarafından net şekilde açıklanması gerekiyor” dedi.
“Kişisel kullanımda yaptırım olmaz, ticari amaç aranır”
Konuya ilişkin değerlendirme yapan Avukat Nazan Akça, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun telif haklarını koruduğunu hatırlatarak kritiğin kullanım amacı olduğunu vurguladı: “Kanunun 71. maddesi cezai yaptırımları düzenler ancak burada asıl bakılması gereken nokta, paylaşımın ticari kazanç amacı taşıyıp taşımadığıdır. Vatandaşlar sevdikleri müzikleri sosyal medya hesaplarında kişisel amaçla paylaşabilir. Eğer ortada bir kazanç yoksa, cezai ya da maddi bir yaptırım söz konusu olmaz.”
Avukat Akça, aksi bir uygulamanın mantıksız olacağına dikkat çekerek, “Bu mantıkla gidersek, şarkıyı mırıldanan herkesten de telif alınması gerekir. Bu durumda 85 milyon vatandaşın tamamı cezai yaptırıma maruz kalmış olur” dedi.
Sosyal medya platformları sorumluluk tartışması
Uzmanlar, sosyal medya platformlarının telifli içerikleri tanımlayarak kullanıcıyı önceden uyarması gerektiğini, pek çok platformun bu konuda otomatik sessize alma, engelleme veya telif ödeme sistemlerini uyguladığını ancak bu süreçlerin Türkiye’de hâlâ gri alanlar barındırdığını belirtiyor.
Uslu ve Kalfa hakkında başlatılan süreçlerin nasıl sonuçlanacağı ise merak konusu. Ancak yaşanan bu iki örnek, sosyal medya kullanıcıları için telif hakları konusunda yeni bir tartışmayı da gündeme taşımış durumda.
