Türkiye genelinde hayata geçirilen Depozito Yönetim Sistemi (DOA), çevrenin korunması ve ambalaj atıklarının geri dönüşüme kazandırılması amacıyla uygulanmaya başlandı. Ancak sistemin yürürlüğe girmesiyle birlikte bazı ambalajlı su ve içecek üreticilerinin ürün fiyatlarını artırması, kamuoyunda tartışmalara neden oldu.
Sisteme göre tüketiciler, satın aldıkları DOA logolu ürünler için 1 lira depozito bedeli ödüyor ve boş ambalajı iade ettiklerinde bu tutarı geri alabiliyor. Buna rağmen bazı markaların ürün fiyatlarını 3 ila 5 lira arasında artırması, sosyal medyada ve tüketici örgütlerinde "gizli zam" eleştirilerine yol açtı.
Tüketicilerden "gizli zam" tepkisi
Depozito bedelinin yalnızca 1 lira olmasına rağmen raf fiyatlarında bunun çok üzerinde artış yaşandığını belirten tüketiciler, yapılan zamların sistemle açıklanamayacağını savundu.
Sosyal medyada çok sayıda paylaşım yapan vatandaşlar, çevreyi korumayı amaçlayan uygulamanın bazı firmalar tarafından zam gerekçesi olarak kullanıldığını öne sürdü.
Petrol zammının ardından bir zam daha
Ambalajlı su sektöründe fiyat artışları son dönemde ikinci kez gündeme geldi. Daha önce Orta Doğu'daki gelişmeler ve petrol fiyatlarındaki yükseliş gerekçe gösterilerek su fiyatlarına zam yapılmıştı.
Üreticiler, artan şişeleme, lojistik ve taşıma maliyetlerini gerekçe gösterirken, küresel petrol fiyatlarının daha sonra düşmesine rağmen raf fiyatlarında herhangi bir indirime gidilmemesi de eleştirilmişti.
Şimdi ise Depozito Yönetim Sistemi'nin devreye girmesiyle birlikte yeni fiyat artışları tüketicilerin tepkisini çekti.
Maden suyu ve sodaya da zam gelebilir
Sektör kaynaklarına göre benzer fiyat artışlarının önümüzdeki dönemde maden suyu ve soda ürünlerine de yansıması bekleniyor.
Üretici firmaların, özellikle DOA logolu cam ambalajların maliyetlerini gerekçe göstererek yeni fiyat düzenlemeleri üzerinde çalıştığı ifade ediliyor.
Tüketici Konfederasyonu'ndan "fırsatçılık" çıkışı
Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu, bazı firmaların depozito sistemini zam gerekçesi olarak göstermesini eleştirerek bunun fırsatçılık olduğunu söyledi.
Ağaoğlu, işletmelerin daha önce de ambalaj atıklarının geri kazanımı kapsamında çeşitli yükümlülükleri bulunduğunu hatırlatarak, DOA uygulamasının firmalara yeni bir maliyet getirmediğini savundu.
Sistemin çevre ve ekonomi açısından büyük önem taşıdığına dikkat çeken Ağaoğlu, geri dönüşüm sayesinde ithalatın azalacağını, cari açığın düşmesine ve istihdamın artmasına katkı sağlanacağını belirtti.
Depozito bedeli nasıl geri alınıyor?
Depozito Yönetim Sistemi kapsamında üretici firmalar, piyasaya sundukları her DOA logolu ambalaj için belirlenen depozito bedelini Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yönetilen fona yatırıyor.
Tüketici ürünü satın alırken bu bedeli ödüyor. Boş ambalajın DOA iade makinesine teslim edilmesinin ardından 1 liralık depozito bedeli, Türkiye Emlak Katılım Bankası altyapısı üzerinden kullanıcının dijital cüzdanına aktarılıyor.
Etiketlerde şeffaflık çağrısı
Uzmanlar, tüketicilerin kafa karışıklığı yaşamaması için ürün etiketlerinde depozito bedelinin ayrıca belirtilmesi gerektiğini ifade ediyor.
Öneriye göre, ambalajlı su ve içeceklerin etiketlerinde "Fiyata 1 TL depozito bedeli dahildir" ibaresinin zorunlu hale getirilmesi isteniyor. Böylece tüketiciler, ödedikleri ücretin ne kadarının ürün bedeli, ne kadarının ise geri alınabilecek depozito tutarı olduğunu daha net görebilecek.
Uzmanlar, bu uygulamanın hem fiyat şeffaflığını artıracağını hem de depozito sistemine yönelik yanlış algıların önüne geçeceğini belirtiyor.