Uzmanlar, iklim değişikliğine bağlı olarak sivrisinek ve kene gibi türlerin daha erken ortaya çıkmaya başladığını, yıllık nesil sayılarının arttığını ve yayılım alanlarının genişlediğini belirterek vatandaşları dikkatli olmaları konusunda uyardı.
Artan sıcaklıklar, uzayan yaz mevsimi ve değişen yağış rejimleri yalnızca doğayı değil, böcek popülasyonlarını da etkiliyor. Özellikle hastalık taşıma riski bulunan sivrisinekler ve keneler ile alerjik reaksiyonlara neden olan çam kese böceğinin yayılım alanlarının genişlemesi, halk sağlığı açısından yeni riskleri beraberinde getiriyor.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Entomoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. İzzet Akça, iklim değişikliğinin böceklerin yaşam döngüsünü doğrudan etkilediğini söyledi.
Kış aylarının daha ılık geçmesi nedeniyle böcek popülasyonlarında doğal kayıpların azaldığını belirten Akça, sıcak dönemlerin uzamasının ise böceklerin daha uzun süre aktif kalmasına ve daha fazla nesil vermesine neden olduğunu ifade etti.
Sivrisinekler Bir Ay Daha Erken Görülüyor
Sivrisineklerin gelişimi için ideal sıcaklığın 20-25 derece aralığında olduğunu belirten Akça, özellikle Karadeniz Bölgesi'nde daha önce haziran sonlarında görülmeye başlayan sivrisineklerin artık yaklaşık bir ay daha erken ortaya çıktığını söyledi.
Akça, "Adana gibi sıcak bölgelerde sivrisinekler yılda 10'dan fazla nesil verebilirken, daha serin bölgelerde bu sayı 2 ila 4 arasında kalabiliyor. İklim değişikliğiyle birlikte hem ortaya çıkış zamanı öne çekiliyor hem de yıllık nesil sayısı artıyor" dedi.
Kene Vakaları Daha Erken Başlıyor
Kenelerde de benzer bir artış yaşandığına dikkat çeken Akça, özellikle Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) vakalarının görüldüğü bölgelerde riskin yükseldiğini belirtti.
Yüksek sıcaklıkların kenelerin yumurta ve nesil sayısını artırdığını ifade eden Akça, geçmişte haziran ayında görülen vakaların artık nisan ayından itibaren ortaya çıkmaya başladığını söyledi.
Çam Kese Böceği Yeni Bölgelere Yayılıyor
Uzmanlar, iklim değişikliğinin yalnızca sivrisinek ve keneleri değil, çam kese böceğini de etkilediğini belirtiyor. Daha ılıman geçen kışlar nedeniyle türün hayatta kalma oranı artarken, daha kuzey ve yüksek rakımlı bölgelere yayılmaya başladığı ifade ediliyor.
Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Müzeyyen Mamal Torun, çam kese böceğinin insanlarda kaşıntı, döküntü, nefes darlığı ve astım ataklarına neden olabileceğini belirterek, bu durumun hem insan sağlığı hem de orman ekosistemleri açısından tehdit oluşturduğunu söyledi.
Yeni Hastalık Riskleri Gündemde
Torun, son yıllarda Marmara ve Karadeniz bölgelerinde yayılmaya başlayan Asya kaplan sivrisineğinin (Aedes albopictus), dang humması ve chikungunya gibi hastalıkların bulaşma riskini artırabileceğini belirtti.
Uzmanlar ayrıca Batı Nil Ateşi, Lyme hastalığı ve şark çıbanı gibi hastalıkların da yeni bölgelere yayılma potansiyeli taşıdığına dikkat çekti.
Uzmanlardan Korunma Önerileri
Uzmanlar, sivrisineklerle mücadelede en etkili yöntemin larva döneminde yapılan çalışmalar olduğunu belirterek, açıkta bırakılan kova, bidon, saksı altlığı ve benzeri su birikintilerinin ortadan kaldırılmasını öneriyor.
Kene riskine karşı ise park ve bahçelerde otların düzenli biçimde temizlenmesi, kırsal alan dönüşlerinde vücudun kene açısından kontrol edilmesi ve sineklik kullanımının ihmal edilmemesi gerektiği vurgulanıyor.
Uzmanlar, iklim değişikliğinin artık yalnızca çevresel değil, aynı zamanda önemli bir halk sağlığı sorunu haline geldiğine dikkat çekiyor.
